W Europie – również w Polsce – podejmowane są działania na rzecz czystego powietrza – chodzi zarówno o edukację społeczeństwa, jak i systemowe zmiany (np. dofinansowanie wymiany kopciuchów czy termomodernizacji).

Efekty tych działań zaczynają przynosić pozytywne skutki.

Dr inż. Krzysztof Skotak z Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego (IOŚ-PIB) powołuje się na dane Europejskiej Agencji Środowiska (za lata 2022-2023) – z których wynika, że jakość powietrza w Europie nadal się poprawia. Jest więc lepiej, niż było w ubiegłych dekadach, choć na wielu obszarach – zwłaszcza w miastach – zanieczyszczenie dalej przekracza normy określone przez Światową Organizację Zdrowia.

Potwierdza to też ocena wykonana w Polsce przez GIOŚ w 2023 r. Wskazano tam, że w porównaniu z 2022 r. znacznie zmniejszyły się w naszym kraju obszary, gdzie przekroczono normy zanieczyszczeń powietrza. Jest więc lepiej – co nie znaczy, że zaczęło być dobrze.

Dr inż. Skotak informuje, że w Polsce o lokalnie zauważalnej złej jakości powietrza decyduje przede wszystkim tzw. niska emisja, czyli spalanie paliw stałych do celów indywidualnej produkcji ciepła. Ten sektor emisji stanowi około 50 proc. całej emisji krajowej pyłu zawieszonego. Dodatkowym problemem jest to, że takiego typu źródła zanieczyszczeń są nadal liczne i mocno rozproszone, co utrudnia sprawne zarządzanie jakością powietrza.

Dr inż. Skotak w komunikacie IOŚ-PIB zwraca uwagę, że na obszarach, gdzie nie ma źródeł tzw. niskiej emisji – szczególnie w miastach, decydującą rolę w zanieczyszczeniu powietrza odgrywa transport drogowy. W całym kraju jest on źródłem nawet 20 proc. emisji. Chodzi o spaliny z rur wydechowych oraz o tzw. emisję wtórną pyłu. Ma to związek nie tylko ze ścieraniem opon, tarcz i okładzin hamulcowych, ale i z unoszeniem przez poruszające się pojazdy pyłu, który wcześniej opadł na drogi. 10 proc. pyłu w powietrzu emitowane jest z kolei przez energetykę zawodową, czyli profesjonalne elektrownie, a 5 proc. zanieczyszczeń pochodzi u nas z przemysłu.

Jakość powietrza na danym obszarze zależy jednak nie tylko od tego, jak intensywnie i ile zanieczyszczeń ludzie wprowadzają do środowiska. Znaczenie ma również to, jak efektywnie zanieczyszczone powietrze wywiewane jest z terenów zamieszkałych lub miesza się z powietrzem czystszym. A na to wpływ mają choćby warunki pogodowe czy ukształtowanie terenu.

Dr inż. Skotak tłumaczy, że na jakość powietrza niekorzystnie wpływa np. bezwietrzna pogoda, determinowana układami wysokiego ciśnienia (co jest szczególnie odczuwalne zimą), bądź tzw. inwersja termiczna, często występująca jesienią i wiosną (wzrost temperatury powietrza z wysokością). Nie bez znaczenia jest również ukształtowanie terenu. Jeśli dany teren leży w kotlinie, zapylone powietrze nie jest na bieżąco wywiewane i często dochodzi do kumulacji zanieczyszczeń.

Jeśli więc patrzymy na mapę czystości powietrza w Polsce – musimy pamiętać, że obecność czerwonych czy zielonych plam ma związek nie tylko z tym, jak bardzo „dymią” tamtejsi mieszkańcy, ale i z uwarunkowaniami, na które ludzie bezpośrednio wpływu nie mają, np. z napływam zanieczyszczonego powietrza w innych obszarów. Nie zawsze więc jakość powietrza można w łatwy sposób powiązać z zasługami lub uchybieniami lokalnych władz czy świadomością ekologiczną mieszkańców.

Dr inż. Skotak zastrzega, że powietrze w atmosferze nigdy nie będzie idealnie czyste. Związki, które mogą być traktowane jako zanieczyszczenia, mają bowiem i naturalne źródła. Chodzi tu nie tylko o pyły i związki chemiczne uwalniane podczas wybuchów wulkanów, ale też o napływ m.in. aerozolu morskiego, pyłu z terenów suchych (np. znad Sahary), pyłu z odkrytych powierzchni rolnych, zanieczyszczeń związanych z naturalnymi pożarami lasów. Udział tych zanieczyszczeń w porównaniu z emisją antropogeniczną jest jednak zwykle relatywnie niewielki (z wyjątkiem epizodów podczas pożarów czy aktywności sejsmicznej).

Naukowiec z IOŚ-PIB uważa jednak, że w Europie oddychanie powietrzem „czystym”, a więc spełniającym zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia, jest możliwe. Wymaga to jednak dużego i wspólnego wysiłku: na poziomie całego świata, Europy, Polski, lokalnych społeczności i indywidualnych mieszkańców.

Badacz wymienia, że należy choćby szukać rozwiązań nisko- lub zeroemisyjnych do produkcji energii (prądu, ciepła, transportu oraz również dla przemysłu).

W przypadku miast warto przyjrzeć się kwestiom związanym z ruchem pojazdów optymalizacji, tj. prędkości i płynności ruchu pojazdów w miastach, bo najwięcej spalin powstaje w korkach i przy prędkości poniżej 40 km/h, oraz powyżej 90 km/h. Należy też dbać o czystość dróg, a kiedy to tylko możliwe – korzystać z transportu publicznego lub pojazdów niskoemisyjnych. Inną kwestią jest spedycja i transport dóbr z wykorzystaniem taboru ciężkiego, co również wymaga odpowiednich działań.

Artykuł Skąd zanieczyszczenia powietrza? Sporo pyłu niesie dym z domów pochodzi z serwisu Wadowice 24.pl - Twoje Miasto z innej strony.

W Wadowicach na ulicy Karmelickiej i Szpitalnej od dwóch dni unosi się gęsty pył. Widoczność jest ograniczona. Pył jest duszący i nie da się tutaj swobodnie oddychać.

Zanieczyszczenie pochodzi z terenu rozbiórki starego budynku szpitala. Firma wykonująca zlecenie dla starostwa przystąpiła do burzenia ścian budynku szpitala. Zanieczyszczenia pochodzą z gruzu i elementów drewnianych, powietrze przenosi pył na sąsiednie ulice, który osadza się na zaparkowanych tam samochodach.

To jest szok. Samochody są zniszczone,. Te które parkowały na ulicy zostały pokryte żółtym pyłem. Nie wiadomo, czy lakier da się na nich uratować, zapylone są filtry kabinowe – skarży nam się jeden z kierowców.

 Mieszkająca przy ulicy wadowiczanka twierdzi, że to dla wszystkich jest zaskoczenie.

Nie wierzymy w to, co się tutaj dzieje. Nikt nikogo nie informował wcześniej, że mogą być takie utrudnienia. Poza tym to wszystko jest niebezpieczne, pył wdziera się do płuc, trudno jest oddychać – mówi mieszkanka ulicy, która zadzwoniła z interwencją do redakcji.

To wszystko dzieje się w centrum Wadowic, w okolicy skoncentrowanych budynków szpitala, gdzie leżą ludzie chorzy. Mieszkańcy interweniowali już w tej sprawie w starostwie, Powiatowym Inspektoracie Nadzoru Budowlanego i straży miejskiej.

Jak powiedział nam we wtorek, starosta wadowicki jego urzędnicy byli sprawdzić na miejscu, co się dzieje.

Mamy informację od firmy dokonującej rozbiórki, że utrudnienia mogą potrwać jeszcze dwa dni. Firma została pouczona, że ma natychmiast ograniczyć emisję pyłu – przekazał nam starosta Eugeniusz Kurdas.

Po interwencji urzędników starostwa firma wykonująca rozbiórkę otrzymała wytyczne, by miejsce, w którym dochodzi do wyburzania było polewane wodą.

Pył stanowi poważne zagrożenie dla ludzi. Pył powstający w procesie cięcia, wiercenia czy szlifowania betonu, cegieł i podobnych materiałów budowlanych zawiera krzemionkę, która w postaci bardzo drobnych cząstek jest niebezpieczna.Pyły zasadniczo powodują uszkodzenia płuc i układu oddechowego, ale niektóre rodzaje mogą powodować nowotwór. Główne choroby spowodowane wdychaniem niebezpiecznych pyłów to łagodna pylica płuc.

Artykuł Skażenie pyłem w centrum Wadowic. Ludzie nie wierzą w to, co się dzieje! pochodzi z serwisu Wadowice 24.pl - Twoje Miasto z innej strony.

Na szkole podstawowej w Spytkowicach zainstalowano czujnik mierzący jakość powietrza. Dodatkowo przed wejściem do szkoły znajduje się komunikator, który informuje, jaki jest stan powietrza w okolicy.

W chwili instalacji, w środku dnia, czujnik już komunikował, że jakość powietrza jest „umiarkowana”. W nocy zaś była „zła”.

Niestety, powietrze w Spytkowicach jest zanieczyszczane z niskiej emisji. Zanieczyszczenie  pochodzi głównie ze spalania węgla w domowych kotłach.

Walka o czyste powietrze tutaj jest zatem dopiero na początku, choć przedstawiciele władz gminy informują o swoich wysiłkach.

W gminie Spytkowice dbamy od wielu lat o czyste powietrze. Dlatego przeznaczyliśmy tylko w tej kadencji samorządu kilka milionów złotych na wymianę nieefektywnych kotłów grzewczych centralnego ogrzewania – komentuje wójt Spytkowic Mariusz Krystian.

Artykuł Czujnik smogu na szkole w Spytkowicach. Szybko się okazało, że to brak powodu do radości pochodzi z serwisu Wadowice 24.pl - Twoje Miasto z innej strony.

Tak było i tym razem. Duża wieś w Polsce, w której mieszka ponad pięć tysięcy mieszkańców, ma sieć kanalizacyjną na poziomie „Psiej Wólki”. W najbliższych latach niewiele się w tej sprawie zmieni.

Wieloletnie zaniedbania, ale i też upór mieszkańców, którzy nie chcą podłączyć się do sieci kanalizacyjnej, mszczą się latem, kiedy podczas upałów ścieki wylewane do rowów melioracyjnych dają znać o sobie ze zdwojoną siłą.

Tak było i tym razem. Kilka dni temu straż pożarna i pracownicy ochrony środowiska wadowickiego ratusza interweniowali w sprawie zanieczyszczenia Choczenki.

W rzece znaleziono śnięte ryby, a woda w zagłębieniach miała kolor brunatny. Stwierdzono wyciek do rzeki gnojowicy. Strażacy podjęli interwencję i w odległości stu metrów od rzeki znaleźli wyciek gnojowicy z rowu melioracyjnego. Ślad wskazywał na wyciek z konkretnego gospodarstwa, gdzie strażacy udali się wraz pracownikami ochrony środowiska. Gospodarz stwierdził jednak, że on żadnej gnojowicy do rzeki nie wylewał. Sprawą będzie się zajmował wydział kryzysowy – przekazał nam Krzysztof Cieciak, rzecznik prasowy Komendy powiatowej Państwowej Straży Pożarnej.

W Choczni regularnie zanieczyszczane gnojowicą są dwie rzeki Choczenka i Konówka. Przy braku miejskiej kanalizacji właściciele domów zmuszeni są do odprowadzają ścieków, czy to do własnych oczyszczalni lub zamkniętych szamb.

Te ostatnie zbiorniki są jednak problemem, bo tak naprawdę nikt ich nie kontroluje. Nie jest zaś tajemnicą, że niektórzy chcąc zaoszczędzić na wywozie szamba z posesji wykonują w nich odpływy do rowów melioracyjnych.

Artykuł Chocznia regularnie zanieczyszczana gnojowicą. Winnych oczywiście brak pochodzi z serwisu Wadowice 24.pl - Twoje Miasto z innej strony.

Jak przestrzegaliśmy wcześniej, w środę (9.10) na terenie Małopolski policjanci przeprowadzili działania „Smog”, które miały na celu wyeliminowanie z ruchu jak największej ilości pojazdów  zanieczyszczających środowisko. Chodziło o te pojazdy, które poruszając się pod lokalnych drogach zostawiają… największy ślad węglowy.

Funkcjonariusze za pomocą dymomierza i analizatora spalin sprawdzali, czy kontrolowane pojazdy nie emitują spalin o nadmiernej toksyczności. Reagowali również na wykroczenia drogowe związane ze stanem technicznym pojazdów.

Podczas całodziennych działań małopolscy policjanci skontrolowali prawie 1800 pojazdów, ujawnili 123 nieprawidłowości związane z nadmierną emisją spalin do środowiska oraz wyciekami płynów eksploatacyjnych, za które zatrzymano dowody rejestracyjne – poinformowała małopolska policja.

Policjanci zaznaczają, że również edukowali kierujących tłumacząc im, że zły stan paliwa wpływa na stan środowiska, a tym samym na nasze życie i zdrowie.

Za używanie pojazdów w sposób powodujący uciążliwość związaną z nadmierną emisją spalin do środowiska grozi mandat karny w wysokości 300 zł, ponadto za tą nieprawidłowość policjant obligatoryjnie zatrzymuje dowód rejestracyjny pojazdu z zakazem dalszej jazdy.

Artykuł Policjanci sprawdzali „ślad węglowy” samochodów. Aż 123 kierowcom zatrzymano dowody rejestracyjne pochodzi z serwisu Wadowice 24.pl - Twoje Miasto z innej strony.

Powietrze, którym oddychają Polacy jest najgorszym w Unii Europejskiej. Zdaniem Najwyższej Izby Kontroli, niewiele zrobiono w walce ze smogiem. Małopolska i Śląsk – to województwa najbardziej zanieczyszczone pyłem zawieszonym i benzopirenem. Raport NIK nie pozostawia wątpliwości. Polacy trują się pyłem zawieszonym (PM10) i benzopirenem. Najgorzej oddycha się w Krakowie. Tutaj normy stężenia benzopirenem są przekroczone przez 150 dni w roku. Na kolejnych miejscach znalazły się Nowy Sącz, Gliwice, Zabrze, Sosnowiec i Katowice. Zanieczyszczonym powietrzem oddychają także mieszkańcy województwa mazowieckiego, opolskiego i pomorskiego.

Oddychając krakowskim powietrzem to tak jakbyś spalał 3300 papierosów rocznie. Podczas gdy w Wiedniu ta norma wyniosłaby 160 papierosów, a w Londynie jedynie 25 sztuk – podają działacze Krakowskiego Alarmu Smogowego.

Według Najwyższej Izby Kontroli tylko w Krakowie rozpoczęto walkę ze smogiem. W pozostałych miastach i regionach dopiero wprowadzane są projekty, ekologiczne rozwiązania. NIK alarmuje także, że z powodu najgorszego w Europie powietrza grożą nam kary wysokości nawet 4 miliardów złotych. W Polsce przez fatalne powietrze umiera rocznie 45 tysięcy osób. Wysokie stężenie pyłu zawieszonego powoduje i pogłębia choroby płuc i układu krążenia. Z kolei benzo(a)piren jest związkiem silnie rakotwórczym.

Przypomnijmy przy tej okazji, że i w Wadowicach pomiary pyłu zawieszonego nie wypadały przez ostatnie lata doskonale. Poziom zanieczyszczeń był wysoki w okresie grzewczym głównie w styczniu i lutym. Przez około 50 dni w roku normy były przekroczone.

W Wadowicach jakość powietrza monitorowano w oparciu o sieć pomiarową Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska. Stacja pomiarowa znajdowała się przez ostatnie pięć lat na osiedlu Pod Skarpą. Niestety miesiąc temu WIOŚ w Krakowie wydał decyzję o likwidacji mierników powietrza na osiedlu Pod Skarpą, a Wadowice zostały skreślone z systemu monitoringu od 1 stycznia 2015 roku.

Już teraz na stronie witrynie internetowej Małopolskiej Sieci Monitoringu Zanieczyszczeń Powietrza nie ma danych dotyczących naszego miasta, są za to wyniki z Suchej Beskidzkiej, Skawiny, Olkusza oraz innych miast. Jednocześnie obecne władze miasta pogodziły się już z tą decyzją i nikt przeciwko niej oficjalnie nie protestował. Likwidacja stacji pomiarowej oznacza, że od nowego roku wadowiczanie nie będą mieli wiedzy na temat zanieczyszczeń w najbliższej okolicy.

Artykuł Najgorsze powietrze w Europie, a w Wadowicach likwidują stację monitoringu zanieczyszczeń pochodzi z serwisu Wadowice 24.pl - Twoje Miasto z innej strony.